Dat blijkt uit de vandaag gepubliceerde nieuwe Monitor Kansrijke Start 2025 van het RIVM.

Voor de zwangerschap: weinig preconceptieconsulten

Een gezonde leefstijl begint al vóór de zwangerschap. Uit gegevens over 2023 blijkt dat 49% van de vrouwen in de 4 weken voorafgaand aan de zwangerschap alcohol dronk, rookte en/of cannabis gebruikte.

Het aantal preconceptieconsulten neemt wel toe, maar blijft beperkt. In 2024 kregen 2.541 vrouwen een geregistreerd consult bij een verloskundige of huisarts. Dat komt overeen met 0,9 per 1.000 vrouwen van 19 tot en met 44 jaar. Het werkelijke gebruik kan hoger zijn, omdat niet alle consulten afzonderlijk worden geregistreerd. In 2025 bood 96,2% van de verloskundigenpraktijken preconceptieconsulten aan.

Tijdens deze consulten kan aandacht worden besteed aan voeding, gewicht, beweging en het stoppen met roken en alcoholgebruik. Ook het tijdig gebruiken van foliumzuur is belangrijk. Het advies is om vanaf de zwangerschapswens tot 10 weken zwangerschap dagelijks 400 µg foliumzuur te slikken.

Tijdens de zwangerschap: meer kinderen met laag geboortegewicht

In 2024 werd 16,3% van de kinderen te vroeg en/of met een te laag geboortegewicht voor de zwangerschapsduur geboren. Bij gezinnen in een meervoudig kwetsbare situatie lag dit percentage op 23,6%, tegenover 15,7% bij andere gezinnen.

Voldoende en volwaardige voeding tijdens de zwangerschap is belangrijk voor de ontwikkeling van het kind. Naast foliumzuur en vitamine D verdienen onder andere de inname van ijzer, jodium, calcium en omega-3-vetzuren aandacht.

Het RIVM wijst ook op de invloed van armoede, schulden en psychische problemen. Vooral bij gezinnen in kwetsbare omstandigheden komen verschillende gezondheidsrisico's samen.

Na de geboorte: meer peuters met overgewicht

Het percentage kinderen van ongeveer 2 jaar met overgewicht of obesitas is gestegen van 8,5% in 2018 naar 10,6% in 2025. Het gaat om 10.438 kinderen van de 98.430 2-jarigen van wie gegevens beschikbaar waren.

Het RIVM kan de oorzaken van deze stijging niet eenduidig vaststellen. Mogelijk spelen factoren zoals leefstijl, stress en armoede een rol.

Voedingsbegeleiding in de eerste levensjaren kan zich richten op borst- of flesvoeding, de introductie van vaste voeding, gezonde voedselkeuzes en de ontwikkeling van gezonde eetgewoonten.

Voeding krijgt nog weinig aandacht in de monitor

Opvallend is dat de RIVM-monitor geen afzonderlijke cijfers bevat over de voedingsinname van zwangeren, het gebruik van foliumzuursupplementen of het geven van borstvoeding. Daardoor blijft onduidelijk hoe deze voedingsgerelateerde factoren zich ontwikkelen.

Voor diëtisten liggen er mogelijkheden om al vóór de zwangerschap voedingsrisico's te signaleren en ouders tijdens en na de zwangerschap te begeleiden. Samenwerking met verloskundigen, huisartsen, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg kan daarbij helpen.

Inmiddels heeft 92% van de gemeenten een lokale of regionale coalitie Kansrijke Start. Volgens het RIVM is echter nog onvoldoende bekend welke ouders daadwerkelijk worden bereikt en wat het effect van de aangeboden ondersteuning is. Meer aandacht voor de eerste 1.000 dagen heeft dus nog niet aantoonbaar geleid tot betere gezondheidsuitkomsten.

Bron: RIVM

Bekijk welke vitamines, mineralen en spoorelementen van belang zijn voor een gezonde zwangerschap, zie:

• 'Zwangeren' in de DoelgroepenIndex

Gerelateerd nieuws:

• Voedingsaanbevelingen voor zwangere vrouwen
• P4HP-programma verbetert voedingspatroon van zwangeren
• Foliumzuurgebruik rondom zwangerschap laat te wensen over
• Vegan eten tijdens zwangerschap? Bezoek de diëtist
• Vitamine B12 verdient meer aandacht in de zwangerschap