Dit blijkt uit een systematisch literatuuronderzoek van 80 klinische dieetstudies, gepubliceerd in Journal of Translational Medicine. De bevindingen betekenen niet dat deze diëten per definitie ongezond zijn.

Minder bacteriën die korte-keten-vetzuren produceren

De onderzoekers analyseerden 80 interventiestudies naar 13 verschillende voedingspatronen. Bij FODMAP-beperkte, ketogene en glutenvrije diëten werd een afname gevonden van bacteriën die korte-keten-vetzuren produceren, waaronder boterzuur (butyraat). Deze vetzuren ontstaan bij de bacteriële fermentatie van voedingsvezels en andere niet-verteerbare koolhydraten. Ze spelen onder meer een rol bij het functioneren van de darmbarrière en de regulatie van ontstekingsprocessen.

Een mogelijke verklaring voor de veranderingen is dat deze 3 diëten de beschikbaarheid van fermenteerbare koolhydraten voor darmbacteriën beperken.

FODMAP-beperkt dieet

In 13 studies werd het effect van een FODMAP-beperkt dieet onderzocht. Dit dieet wordt toegepast bij het prikkelbare darm syndroom (PDS). De onderzoekers vonden onder meer een afname van bifidobacteriën en lagere concentraties van korte-keten-vetzuren, waaronder acetaat, propionaat en butyraat, in de ontlasting.

Tegelijkertijd werden bij sommige onderzoeken lagere waarden van ontstekingsmarkers gevonden. Een FODMAP-beperkt dieet kan dus gunstig zijn voor patiënten met PDS, ondanks mogelijk ongunstige veranderingen in het darmmicrobioom.

Ketogeen dieet

Vijf studies onderzochten de effecten van een ketogeen dieet. Ook hierbij werd een afname gevonden van bacteriën die korte-keten-vetzuren produceren. De sterke beperking van koolhydraten, en daarmee mogelijk ook voedingsvezels, kan hierbij een rol spelen.

Een ketogeen dieet wordt onder meer therapeutisch toegepast bij epilepsie. De gevonden veranderingen in het darmmicrobioom betekenen niet automatisch dat de gezondheidsvoordelen van het dieet verloren gaan.

Glutenvrij dieet

In 2 studies van elk 4 weken werd het effect van glutenvrije voeding onderzocht. Ook hier werden lagere aantallen bacteriën gevonden die korte-keten-vetzuren en melkzuur produceren, waaronder Bifidobacterium adolescentis. Er werd geen duidelijke verandering in de totale bacteriële diversiteit vastgesteld.

Voor mensen met coeliakie is een strikt glutenvrij dieet noodzakelijk. De bevindingen zijn vooral relevant bij het volgen van een glutenvrij dieet zonder medische indicatie.

Mediterrane, vezelrijke en polyfenolrijke voeding gunstiger

In tegenstelling tot deze 3 beperkende diëten gingen mediterrane, vezelrijke en polyfenolrijke voedingspatronen vaker samen met een toename van bacteriën die korte-keten-vetzuren produceren. Sommige voedingspatronen gingen bovendien samen met lagere concentraties ontstekingsmarkers.

Betekenis voor de praktijk

De onderzoekers benadrukken dat de bewijskracht voor veranderingen in het darmmicrobioom laag tot zeer laag is. De studies verschilden sterk in opzet en duur. Bovendien is niet aangetoond dat de waargenomen veranderingen daadwerkelijk leiden tot gezondheidsschade op langere termijn.

De resultaten onderstrepen het belang van een zorgvuldige toepassing van beperkende diëten. Bij een medische indicatie blijft het belangrijk om voldoende voedingsvezels en variatie in de voeding na te streven, binnen de mogelijkheden van het betreffende dieet.

Meer informatie over de tekorten van vitamines en mineralen in beperkende diëten en een onvolwaardige voeding, zie:

• 'Onvolwaardige voeding' in de ZiektebeeldenIndex

Gerelateerd nieuws:

• Risico's van een glutenvrij dieet
• Diversiteit microbioom bedreigd door FODMAP-dieet
• Ernstige twijfels over effectiviteit koolhydraatarm dieet
• Ketogeen dieet kan leiden tot sterke LDL-verhoging