In 2025 zijn ruim 4,1 miljoen uitnodigingen verstuurd voor de 3 bevolkingsonderzoeken naar kanker. Ruim 2,7 miljoen mensen namen deel. Daarbij werden bijna 27.000 gevallen van kanker of voorstadia daarvan ontdekt. Uit de 3 landelijke monitors die het RIVM op 3 november 2026 publiceerde, blijkt dat de deelname aan de onderzoeken onder druk staat.

Borstkanker: minder uitnodigingen door personeelstekort

Aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker namen bijna 819.000 vrouwen deel. De deelnamegraad bedroeg 65,2%, vrijwel gelijk aan 2024 (65,3%). Over een langere periode is echter een dalende trend zichtbaar, vooral bij vrouwen die voor het eerst worden uitgenodigd. Bij 5.994 deelnemers werd borstkanker vastgesteld.

Een belangrijk knelpunt is de beperkte screeningscapaciteit. Slechts 31,2% van de vrouwen kreeg binnen de beoogde termijn van ongeveer 2 jaar opnieuw een uitnodiging. Het gemiddelde uitnodigingsinterval bedroeg 27,8 maanden. Bovendien daalde het aandeel van de doelgroep dat daadwerkelijk werd uitgenodigd van ongeveer 89% in 2024 naar 83,7% in 2025. Personeelstekorten spelen hierbij een belangrijke rol.

Darmkanker: meer verwijzingen, minder afwijkingen

Aan het bevolkingsonderzoek naar darmkanker namen ruim 1,5 miljoen mensen deel. De deelnamegraad daalde van 67,1% in 2024 naar 66,0% in 2025. Vooral mannen en mensen van 55 tot 59 jaar nemen minder vaak deel.

Er werden 2.228 gevallen van darmkanker en ruim 16.000 gevorderde poliepen opgespoord. Opvallend is dat het percentage deelnemers met een ongunstige ontlastingstest steeg van 4,5% naar 4,8%. Tegelijkertijd werd bij de daaropvolgende coloscopie minder vaak darmkanker of een gevorderde poliep gevonden. Deze zogenoemde positief voorspellende waarde daalde van 34,2% in 2021 naar 29,7% in 2025. Volgens het RIVM worden bij herhaalde screening minder afwijkingen gevonden, omdat bij eerdere screeningsrondes al darmkanker en gevorderde poliepen zijn opgespoord. Voor de verdere daling is nog geen duidelijke verklaring.

Baarmoederhalskanker: zelftest populair, deelname daalt

Aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker namen bijna 360.000 vrouwen deel. De voorlopige deelnamegraad daalde van 54,4% in 2024 naar 51,6% in 2025, gemeten 15 maanden na de uitnodiging. Daarmee is de stijgende trend van de voorgaande jaren onderbroken. Mogelijk heeft de datahack bij een screeningslaboratorium in augustus 2025 hierbij een rol gespeeld, maar een direct verband is niet aangetoond.

De zelfafnameset wordt steeds vaker gebruikt. In 2025 koos 65% van de deelnemers voor deze methode. Bij 2.565 vrouwen werd na directe verwijzing een voorstadium van baarmoederhalskanker of baarmoederhalskanker ontdekt.

Ondanks de lagere deelname steeg de zogenoemde beschermingsgraad van 72,7% in 2024 naar 76,6% in 2025. Hierbij tellen ook onderzoeken buiten het bevolkingsonderzoek en eerdere gunstige screeningsuitslagen mee.

Opvallend is de sterke daling van de incidentie van baarmoederhalskanker bij vrouwen van 30 tot 34 jaar. Deze daalde van 34,59 per 100.000 vrouwen in 2021 naar voorlopig 15,71 in 2025. Volgens het RIVM speelt HPV-vaccinatie hierbij vermoedelijk een belangrijke rol.

Sterfte aan kanker op langere termijn gedaald

De monitors laten ook zien dat de sterfte aan de 3 vormen van kanker op langere termijn is afgenomen. Bij mensen vanaf 55 jaar lag de darmkankersterfte in 2024 ongeveer 33% lager dan in 2013. De borstkankersterfte bij vrouwen vanaf 50 jaar was 45% lager dan in 1989. Bij baarmoederhalskanker bedroeg de daling sinds 1995 ongeveer 37% voor vrouwen vanaf 30 jaar.

Deze ontwikkelingen zijn gunstig, maar kunnen niet uitsluitend aan de bevolkingsonderzoeken worden toegeschreven. Ook verbeteringen in diagnostiek en behandeling spelen een rol.

Bron: RIVM

Meer informatie over de rol van vitamines en mineralen in de preventie van borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker zie:

• 'Kanker' in de ZiektebeeldenIndex

Gerelateerd nieuws:

• Deelname bevolkingsonderzoek verlaagt sterfte aan darmkanker
• Preventie van kanker door voeding en leefstijl
• Update voedings- en leefstijladviezen in de preventie van kanker
• Sterk bewerkt voedsel verhoogt risico op kanker
• Een lage vitamine-D-status verhoogt risico op kanker