Het pleidooi is gepubliceerd in Frontiers in Endocrinology en afkomstig van het multidisciplinaire samenwerkingsverband ACT NOW Vitamin D. Het gaat om een beleids- en praktijkartikel en niet om een nieuw interventieonderzoek.

Veel lage vitamine-D-waarden

Volgens recente Britse voedingsgegevens heeft een aanzienlijk deel van de bevolking een 25-hydroxyvitamine D-concentratie lager dan 25 nmol/l. Dit gold voor:

• 10% van de kinderen van 4 tot 10 jaar;
• 23% van de jongeren van 11 tot 18 jaar;
• 18% van de volwassenen van 19 tot 64 jaar;
• 12% van de 65-plussers.

Bij toepassing van een grens van 50 nmol/l zouden de percentages veel hoger uitvallen. In de UK Biobank had ongeveer 55% van de volwassenen een concentratie lager dan 50 nmol/l. In de winter en het voorjaar liep dit op tot 68-71%.

Lage waarden kwamen vaker voor bij mensen met een donkere huidskleur, mensen met obesitas en mensen met een lage sociaaleconomische positie.

Vitamine-D-inname neemt af

De auteurs signaleren ook een daling van de vitamine-D-inname via de voeding. De gemiddelde inname in het Verenigd Koninkrijk bedroeg slechts ongeveer 25-34% van de Britse aanbevolen hoeveelheid van 10 µg/dag. Bij mensen met de laagste innames is de vitamine-D-inname in de afgelopen 20 jaar met maximaal 50% gedaald.

Als mogelijke oorzaken noemen de auteurs onder andere een lagere consumptie van vis, vlees en andere vitamine-D-bronnen. Omdat voeding van nature maar weinig vitamine D bevat en de aanmaak in de huid in Noord-Europa een groot deel van het jaar beperkt is, achten zij individuele suppletieadviezen alleen onvoldoende. Naast gerichte suppletie zou daarom ook verrijking van voedingsmiddelen moeten worden overwogen.

Waarom een grens van 50 nmol/l?

De huidige Britse grens van 25 nmol/l is vooral bedoeld als grens waaronder het risico op rachitis en osteomalacie toeneemt. De auteurs vinden deze grens te laag voor een preventief beleid. Rachitis komt in het Verenigd Koninkrijk nog steeds voor en kan, vooral bij een lage calciuminname, ook worden vastgesteld bij vitamine-D-concentraties boven 25 nmol/l.

Een grens van 50 nmol/l sluit bovendien beter aan bij de waarden die verschillende internationale organisaties gebruiken om een toereikende vitamine-D-status te omschrijven. De auteurs stellen voor het huidige onderscheid tussen 'tekort', 'ontoereikend' en 'toereikend' te vereenvoudigen naar 2 categorieën: lager dan 50 nmol/l is een tekort en vanaf 50 nmol/l is geen sprake van een tekort.

Vergelijking met Nederland

Ook in Nederland is de vitamine-D-inname uit voedingsmiddelen laag. Volgens de Voedselconsumptiepeiling 2019-2021 bedraagt deze gemiddeld 3,0 µg/dag voor jongens en mannen en 2,4 µg/dag voor meisjes en vrouwen. Gemiddeld over de gehele bevolking is dit 2,7 µg/dag. Ook in Nederland neemt de vitamine-D-inname uit voeding af.

Supplementen dragen in Nederland aanzienlijk bij aan de totale vitamine-D-inname. Wanneer voeding en supplementen samen worden meegerekend, bedraagt de gemiddelde inname 7,4 µg/dag voor jongens en mannen en 9,5 µg/dag voor meisjes en vrouwen. De totale vitamine-D-inname is bij meisjes en vrouwen dus hoger, ondanks hun lagere vitamine-D-inname uit voedingsmiddelen.

De Nederlandse Gezondheidsraad gebruikt niet voor alle leeftijden dezelfde streefwaarde voor serum 25-hydroxyvitamine D:

• voor zuigelingen, kinderen en volwassenen tot 70 jaar wordt een streefwaarde van minimaal 30 nmol/l gehanteerd;
• voor mensen van 70 jaar en ouder geldt een streefwaarde van minimaal 50 nmol/l.

Deze waarden zijn gebruikt bij het afleiden van de Nederlandse Voedingsnormen. Het zijn niet zonder meer klinische grenzen waarmee bij een individuele patiënt een vitamine-D-tekort wordt vastgesteld.

Voor kinderen en volwassenen tot 70 jaar is de Nederlandse streefwaarde dus lager dan de grens van 50 nmol/l die de Britse auteurs nu voor de gehele bevolking voorstellen. De Gezondheidsraad beoordeelde in 2018 de door de EFSA gebruikte waarde van 50 nmol/l voor volwassenen jonger dan 70 jaar, maar vond het bewijs onvoldoende sterk om deze hogere waarde over te nemen. Er waren volgens de raad onvoldoende aanwijzingen dat verhoging naar 50 nmol/l bij deze leeftijdsgroep extra gezondheidswinst oplevert.

Daarom bleef de Nederlandse adequate inname bij minimale aanmaak in de huid vastgesteld op 10 µg vitamine D/dag.

Voor 70-plussers hanteert de Gezondheidsraad wel 50 nmol/l als streefwaarde. Voor deze leeftijdsgroep geldt een aanbevolen hoeveelheid van 20 µg vitamine D/dag, mede vanwege het bewijs dat vitamine D in combinatie met voldoende calcium het risico op botbreuken kan verminderen.

In het advies voor zuigelingen en kinderen uit 2025 hield de Gezondheidsraad eveneens vast aan een streefwaarde van 30 nmol/l en een adequate inname van 10 µg vitamine D/dag. De raad concludeerde dat nieuw onderzoek geen reden gaf om deze waarden te veranderen, maar merkte ook op dat de discussie over een streefwaarde tussen 30 en 50 nmol/l nog niet is afgesloten.

Voorzichtig interpreteren

Het verhogen van de Britse grenswaarde betekent in eerste instantie vooral dat veel meer mensen het label 'vitamine-D-tekort' krijgen. Het artikel bewijst niet dat behandeling van iedereen met een waarde tussen 25 en 50 nmol/l gezondheidswinst oplevert. De auteurs erkennen dat de voordelen voor aandoeningen buiten het skelet nog onzeker zijn en dat veel suppletiestudies geen duidelijk effect op hun belangrijkste uitkomstmaten lieten zien.

Het Britse voorstel verandert niets aan de Nederlandse Voedingsnormen of suppletie-adviezen. Het verschil tussen de voorgestelde Britse grens en de Nederlandse streefwaarden laat vooral zien dat er internationaal nog discussie bestaat over de vitamine-D-concentratie die nodig is voor een optimale gezondheid.

Meer informatie over het belang van een optimale vitamine-D-status voor het behoud van een goede gezondheid zie:

• e-book Alles over Vitamine D

Gerelateerd nieuws:

• Wereldwijde vitamine-D-status te laag
• Ondanks suppletieadviezen toch vitamine-D-tekorten
• Vitamine-D-suppletie voor personen met overgewicht en obesitas