Dat blijkt uit onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC, gepubliceerd in Nature Communications.

Vergelijking met 60 dagen bedrust

Mensen met long COVID of myalgische encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom (ME/CVS) hebben vaak een sterk verminderde inspanningscapaciteit. Ook komt post-exertionele malaise (PEM) veel voor. Hierbij verergeren klachten na een lichamelijke, cognitieve of emotionele inspanning.

Omdat mensen met deze aandoeningen vaak minder kunnen bewegen, wordt soms verondersteld dat hun spierproblemen vooral het gevolg zijn van deconditionering: het verlies van conditie door inactiviteit. De onderzoekers vergeleken daarom de inspanningsreacties en eigenschappen van de skeletspieren van mensen met long COVID en ME/CVS met die van gezonde mensen voor en na 60 dagen strikte bedrust. Ook werden gezonde, naar leeftijd en geslacht vergelijkbare controlegroepen onderzocht.

Andere veranderingen in de spieren

Hoewel zowel de patiënten als de gezonde deelnemers na bedrust een lagere inspanningscapaciteit hadden, verschilden de onderliggende veranderingen.

Bij de gezonde deelnemers leidde bedrust tot duidelijke afname van de spiermassa. Ook nam de oxidatieve energieproductie in de spieren af. Deze verandering hing samen met de daling van de maximale zuurstofopname.

Bij mensen met long COVID en ME/CVS werd geen vergelijkbare algemene spierafname gevonden. Hun spieren bevatten wel minder langzame, oxidatieve spiervezels en relatief meer snelle, glycolytische spiervezels. Deze snelle vezels kunnen snel kracht leveren, maar raken ook eerder vermoeid. Daarnaast vonden de onderzoekers aanwijzingen voor een verminderde mitochondriale energieproductie. Vooral bij mensen met ME/CVS was ook de haarvatvoorziening van de spieren verminderd, wat de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen tijdens inspanning kan beperken.

De gevonden afwijkingen in spiervezels en haarvaten verklaarden echter niet rechtstreeks de lagere maximale zuurstofopname. Dit wijst erop dat meerdere processen betrokken kunnen zijn bij de inspanningsintolerantie.

Gevolgen voor revalidatie

Volgens de onderzoekers ondersteunen de resultaten dat long COVID en ME/CVS niet moeten worden benaderd alsof patiënten uitsluitend conditie hebben verloren. Trainingsprogramma’s die zijn ontwikkeld voor gewone deconditionering sluiten mogelijk niet goed aan, zeker niet bij patiënten met PEM. De belasting moet daarom zorgvuldig worden afgestemd op de individuele belastbaarheid en het herstel na inspanning.

De studie betekent niet dat iedere vorm van beweging schadelijk is. Er werd geen trainings- of revalidatieprogramma onderzocht. Vervolgonderzoek moet uitwijzen welke vormen van begeleiding veilig en werkzaam zijn en welke biologische processen de spierafwijkingen veroorzaken.

Betekenis voor de voedingspraktijk

In het onderzoek werden geen voedingsinterventies onderzocht. De resultaten vormen daarom geen bewijs dat extra eiwit, voedingssupplementen of andere specifieke voedingsmaatregelen de spierafwijkingen kunnen herstellen.

Voor diëtisten is het wel belangrijk om spierzwakte en een lage inspanningscapaciteit bij long COVID en ME/CVS niet automatisch toe te schrijven aan te weinig bewegen of een te lage eiwitinname. Tegelijk kunnen patiënten door vermoeidheid, misselijkheid, slikproblemen, maagdarmklachten of moeite met boodschappen doen en koken risico lopen op een onvoldoende energie- en voedingsstoffeninname.

Voedingsbegeleiding kan daarom worden gericht op het voorkomen of behandelen van gewichtsverlies en ondervoeding, behoud van spiermassa en het haalbaar maken van maaltijden binnen de beperkte belastbaarheid. Adviezen over voeding en beweging moeten daarbij goed op elkaar worden afgestemd en rekening houden met PEM.

Bronnen: VU / NOS

Meer informatie over long COVID en de voedings- en leefstijladviezen, zie:

• e-book COVID-19 voeding en leefstijl

Gerelateerd nieuws:

• Vermoeidheid long COVID heeft lichamelijke oorzaak
• Onderdeel long COVID uitgebreid in e-book