Veel van deze mensen zijn relatief jong en hebben een laag risico om binnen 10 jaar hart- en vaatziekten te krijgen. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat intensieve voedingsbehandeling door een diëtist meerdere cardiovasculaire risicofactoren kan verbeteren.

Miljoenen extra kandidaten voor statines

Volgens een analyse van Anderson en collega's komen op basis van de nieuwe Amerikaanse richtlijn dislipidemie naar schatting 87,5 miljoen volwassenen van 30 tot 79 jaar zonder bekende atherosclerotische hart- en vaatziekten in aanmerking voor statines ter primaire preventie. Ongeveer 21,5 miljoen van hen komen door de nieuwe richtlijn voor het eerst in aanmerking. Juist deze nieuw in aanmerking komende groep heeft gemiddeld een laag geschat 10-jaarsrisico op hart- en vaatziekten: 3,1%.

Opvallend is dat de uitbreiding naar mensen met een laag korte-termijnrisico niet is gebaseerd op nieuwe langlopende gerandomiseerde statinestudies in deze groep. Het uitgangspunt is vooral dat langdurige blootstelling aan een verhoogd LDL-cholesterol het levenslange risico op atherosclerose verhoogt. De werkelijke gezondheidswinst van tientallen jaren statinegebruik bij jonge mensen met een laag 10-jaarsrisico is echter onvoldoende onderzocht.

Voedingsbehandeling werkt

Tegelijkertijd stelt de Academy of Nutrition and Dietetics, de Amerikaanse beroepsorganisatie van diëtisten, dat mensen met voedingsgerelateerde aandoeningen en risicofactoren toegang zouden moeten hebben tot medical nutrition therapy (MNT) door een geregistreerde diëtist. Voor dislipidemie beoordeelt de Academy het bewijs voor verlaging van totaal cholesterol, LDL-cholesterol en triglyceriden als matig van zekerheid.

In de meta-analyse van Mohr en collega's daalde door MNT het LDL-cholesterol gemiddeld met 0,30 mmol/l, het totaal cholesterol met 0,54 mmol/l en de triglyceriden met 0,37 mmol/l. Ook werd een daling van de systolische bloeddruk gevonden.

Een statine verlaagt het LDL doorgaans sterker, maar voedingsbehandeling kan tegelijkertijd andere risicofactoren beïnvloeden, zoals bloeddruk, lichaamsgewicht en glucoseregulatie.

Eén voedingsadvies is niet genoeg

Belangrijk is dat MNT meer inhoudt dan het advies om 'gezonder te eten'. Sikand en collega's bekeken 3 systematische reviews met ongeveer 30 gerandomiseerde studies. De meeste effectieve programma's bestonden uit 3-6 contacten met een diëtist gedurende 3-6 maanden.

Studies met slechts 1 contact lieten minder effect zien. De auteurs concluderen daarom dat 1 gesprek met een diëtist waarschijnlijk onvoldoende is. Intensieve begeleiding omvat naast voedingsadvies ook gedragsverandering, monitoring en het aanpakken van praktische barrières. Bovendien wijzen eerdere analyses op mogelijke kostenbesparingen door minder medicatiegebruik en een betere kwaliteit van leven.

Eerst intensiever inzetten op voeding en leefstijl?

De nieuwe Amerikaanse richtlijn maakt statinebehandeling mogelijk voor meer mensen met een laag korte-termijnrisico. Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat intensieve voedingsbehandeling door een diëtist het LDL-cholesterol, de triglyceriden, bloeddruk en andere cardiometabole risicofactoren kan verbeteren.

De Academy of Nutrition and Dietetics stelt niet dat voedingsbehandeling statines moet vervangen. Wel pleit de organisatie ervoor om MNT als volwaardige behandeling in te zetten bij dislipidemie. Vooral bij mensen met een laag 10-jaarsrisico roept dit de vraag op of eerst gedurende enkele maanden intensief kan worden ingezet op voeding en leefstijl.

Na zo'n periode kunnen het lipidenprofiel en het totale cardiovasculaire risico opnieuw worden beoordeeld en kan samen met de patiënt worden besloten of langdurige medicatie nodig en gewenst is.