Dat stelt het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) in het nieuwe rapport Kunstmatige oplossingen? De ethiek van AI voor gezondheid en zorg, dat op 1 juni 2026 is gepubliceerd.

Volgens het CEG zijn de verwachtingen rondom AI hooggespannen, terwijl fundamentele vragen over de wenselijkheid en gevolgen van de technologie vaak onderbelicht blijven. De centrale vraag in het rapport luidt hoe AI kan bijdragen aan gezondheid en zorg op een manier die niet ten koste gaat van belangrijke maatschappelijke en menselijke waarden.

Meer dan een technologische oplossing

Het CEG onderzocht in hoeverre AI daadwerkelijk kan bijdragen aan het aanpakken van breed erkende problemen in de zorg. Daarbij keek het onder meer naar toepassingen gericht op het verminderen van administratieve lasten, ondersteuning van ouderen die langer thuis wonen en het verbeteren van de geestelijke gezondheidszorg. Tegelijkertijd waarschuwt het centrum voor zogenoemd 'techno-solutionisme': het idee dat complexe maatschappelijke problemen vooral met technologie kunnen worden opgelost.

'Als we niet nadenken over welke problemen we willen oplossen, zullen veel AI-toepassingen in de zorg een pleister zijn voor een gebroken been', stelt CEG-voorzitter Martine de Vries in een toelichting op het rapport.

Risico's voor autonomie, contact en rechtvaardigheid

Volgens het rapport spelen ethische vragen zowel op individueel als maatschappelijk niveau. Op individueel niveau gaat het onder meer om autonomie, privacy, menswaardigheid, welzijn en verantwoordelijkheid. Ook betekenisvol contact tussen zorgverlener en patiënt en de kwaliteit van het werk van zorgprofessionals verdienen aandacht.

Op collectief niveau waarschuwt het CEG voor mogelijke vergroting van gezondheidsverschillen, negatieve milieueffecten en een groeiende afhankelijkheid van grote technologiebedrijven. Daarnaast bestaat het risico dat menselijke zorgrelaties onder druk komen te staan wanneer digitale oplossingen menselijke interactie vervangen.

Vijf denkstappen voor verantwoord gebruik

Om AI zorgvuldig toe te passen, presenteert het CEG een denkkader met 5 stappen. Daarbij staat voorop dat eerst de onderliggende uitdagingen in gezondheid en zorg moeten worden geïdentificeerd, voordat naar AI-oplossingen wordt gekeken. Vervolgens moeten zowel de positieve als negatieve effecten van toepassingen worden onderzocht, met aandacht voor waarden als autonomie, privacy, rechtvaardigheid, duurzaamheid en betekenisvol werk. Ook pleit het centrum voor betrokkenheid van zorgverleners, patiënten en andere stakeholders bij besluitvorming over AI.

Het rapport is een vervolg op eerdere CEG-publicaties over digitalisering in de zorg, waaronder Digitale dokters en De ethiek van e-health.

Relevantie voor voeding en preventie

Hoewel het rapport zich richt op gezondheid en zorg in brede zin, zijn de bevindingen ook relevant voor toepassingen van AI binnen voeding, leefstijl en preventie. Denk aan AI-gestuurde voedingsadviezen, digitale coaching en gepersonaliseerde gezondheidsinterventies. Volgens het CEG is daarbij niet alleen aandacht nodig voor effectiviteit, maar ook voor privacy, autonomie van gebruikers en de maatschappelijke gevolgen van verdere digitalisering van gezondheidszorg.

Bronnen: CEG / Gezondheidsraad

Gerelateerd nieuws:

• Trendboek eHealth in de eerste lijn