Inhoudsopgave

Alles over Thiamine

8 februari 2018


5.3.1 Alcoholisten

In de westerse wereld komt een thiaminetekort het meeste voor bij mensen met chronisch overmatig alcoholgebruik. Van de chronisch alcoholisten heeft 30-80% een thiaminetekort (Mensink P.A.J.S. 2010) (zie figuur 15).

Figuur 15: Een thiaminetekort komt vaak voor bij chronisch overmatig alcoholgebruik

Een thiaminetekort komt vaak voor bij chronisch overmatig alcoholgebruik

 

Het thiaminetekort is vaak het gevolg van een daarmee gepaard gaande lage thiamine-inname. Er zijn echter ook andere factoren waardoor een dergelijk alcoholgebruik de thiaminebehoefte verhoogt. Zo vermindert alcoholgebruik de thiamine-absorptie (remming actief absorptiemechanisme), verhoogt het de thiamine-uitscheiding via de urine en verlaagt het de thiaminebenutting in de cellen (door een verminderde synthese van thiaminedifosfaat (onder andere door een magnesiumtekort) en een verminderde synthese van thiamine-afhankelijke enzymen). Daarnaast zijn er aanwijzingen dat bij patiŽnten met het Wernicke-Korsakov-syndroom de eigenschappen van transketolase veranderd zijn. Verder is bij patiŽnten met leververvetting de thiamine-opslag in de lever verminderd (Hoyumpa A.M. 1980, Gezondheidsraad 2000 - Voedingsnormen, Ciccia R.M. 2000, SCF 2001 - Vitamin B1, Martin P.R. 2003, Subramanya S.B. 2010, Higdon J. 2013 - Thiamin).

Bij alcoholisten met een thiaminedeficiŽntie en bij patiŽnten met het Wernicke-Korsakov-syndroom, is thiaminesuppletie geÔndiceerd. Uit onderzoek komt echter nog geen duidelijke bewijs naar voren dat thiaminesuppletie bij alcoholisten effectief is ter preventie van het Wernicke-Korsakov-syndroom (Day E. 2004). Anderzijds is wel bekend dat als alcoholisten iedere 4 weken 100 mg thiamine intramusculair krijgen ingespoten, de beriberi niet terugkomt (Majoor C.L.H. 1978). Verder heeft men in AustraliŽ gevonden dat na de toevoeging van thiamine aan brood, de prevalentie van het Wernicke-Korsakov-syndroom is afgenomen (Harper C.G. 1998).

In de CBO multidisciplinaire richtlijn wordt aanbevolen om patiŽnten met een chronische stoornis in het gebruik van alcohol dagelijks 2x 50 mg thiamine te laten gebruiken, in combinatie met een vitamine-B-complex (CBO 2009 - Alcohol, Mensink P.A.J.S. 2010).

Bij alcoholonthouding en het starten met adequate voeding (met onder andere koolhydraten) bij ondervoede personen is er meer behoefte aan thiaminedifosfaat om het koolhydraatmetabolisme weer optimaal te laten verlopen. Het thiaminegehalte daalt hierdoor nog verder waardoor de kans op het ontwikkelen van neurologische stoornissen (Wernicke-Korsakov-syndroom) of cardiale decompensatie (ten gevolge van beriberi) toeneemt. Ter voorkoming hiervan is thiaminesuppletie belangrijk (Saitz R. 1998, Teran J.C. 2001, Strack van Schijndel R.J.M. 2000, Cook C.C. 2000, NVO 2016).

Tijdens de detoxificatie van patiŽnten met een chronische stoornis in het gebruik van alcohol moet de thiaminedosering worden opgehoogd tot 300 mg per dag (CBO 2009 - Alcohol, Mensink P.A.J.S. 2010).

Daarnaast kan lactaatacidose ontstaan. Bij gebrek aan thiamine, kan glucose niet worden gemetaboliseerd in de citroenzuurcyclus of de pentosefosfaatcyclus (zie figuur 7 en figuur 8). Pyruvaat wordt dan omgezet in lactaat (deze omzetting wordt bevorderd door NADH (waterstofhoudend nicotinamide adenine nucleotide) dat ontstaat door de alcoholmetabolisering). Door een alcoholintoxicatie kan ook al een alcoholische ketoacidose bestaan. Als zich daarnaast een lactaatacidose ontwikkelt, zal de zuurbase-balans nog verder worden verstoord (Majoor C.L.H. 1982, Hens J.J.H. 2000, Oosterheert J.J. 2002).

Orale thiaminesuppletie is ontoereikend om snel de thiaminestatus te herstellen bij een thiaminedeficiŽntie en alcoholonthouding en het starten met adequate voeding, omdat de thiamine-absorptie bij alcoholisten niet adequaat verloopt (Thomson A.D. 1970). Daarom is een intramusculaire of intraveneuze toediening van thiamine aangewezen. Daarna kan de suppletie (zo nodig oraal) worden voortgezet in een dosering van 35-100 mg per dag (Erstad B.L. 1995, Cook C.C. 1997, Cook C.C. 1998, Strack van Schijndel R.J.M. 2000, Mast R.C. van der 2005) (zie verder behandeling van deficiŽntie).

PatiŽnten met het Wernicke-Korsakoff syndroom met een thiaminedeficiŽntie hebben een verhoogd risico op infecties (zoals longontsteking, urineweginfecties, sepsis, etc.). Als patiŽnten met het Wernicke-Korsakoff syndroom in de acute fase een infectie heben doorgemaakt, hebben zij een verhoogd risico op neuropsychologische stoornissen (Wijnia J.W. 2016). Het is daarom belangrijk dit te voorkomen.

In de CBO multidisciplinaire richtlijn wordt bij een verhoogd risico op een Wernicke-encefalopathie gedurende 3-5 dagen 1x 250 mg thiamine (intramusculair of intraveneus) geadviseerd in combinatie met (1x daags oraal) vitamine-B-complex forte en 500 mg vitamine C (CBO 2009 - Alcohol).

Bij verdenking op Wernicke-encefalopathie dient gedurende 3 dagen een behandeling met 3x daags 500 mg thiamine intraveneus (langzaam, in 100 ml fysiologisch zout), in combinatie met (3x daags oraal) vitamine-B-complex forte en 500 mg vitamine C. Bij gebrek aan resultaat kan de behandeling na 3 dagen worden gestaakt, en moet de diagnose worden heroverwogen. Bij klinische verbetering dient de behandeling na 3 dagen te worden voortgezet zoals bij een verhoogd risico is aangegeven (CBO 2009 - Alcohol).

In alle gevallen moet ook diagnostiek worden verricht naar tekorten aan natrium, kalium, magnesium en fosfaat en moeten deze worden gecorrigeerd (CBO 2009 - Alcohol, NVO 2016).

 

Bronnen


Reacties tonen.