Inhoudsopgave

Alles over Thiamine

8 februari 2018


5.1 DeficiŽntieverschijnselen

 

Algemene deficiŽntieverschijnselen

Een thiaminetekort kan leiden tot psychische afwijkingen als depressie, hoofdpijn, een verlaagde irritatiedrempel, concentratieproblemen, vergeetachtigheid, slechte coŲrdinatie, delier, geheugenverlies en stemmingsverlies.

Andere verschijnselen zijn slaapstoornissen, vermoeidheid, spierzwakte, verminderde reflexen, perifere neuritis, hartinsufficiŽntie, verhoogd oedeemrisico, ademhalingsstoornissen, verminderde eetlust, gewichtsverlies, maagdarmstoornissen en obstipatie.

Bij kinderen kunnen groeistoornissen, stoornissen in de neurologische ontwikkeling en stoornissen in de glazuurvorming van het melkgebit optreden (Dias F.M. 2013, Moskovitz M. 2016).

Hoewel de meeste verschijnselen verdwijnen na thiaminesuppletie, kunnen veranderingen in het zenuwstelsel blijvend zijn (Gezondheidsraad 2000 - Voedingsnormen, EVM 2003, Sriram K. 2012, EFSA 2016 - Thiamin).

 

Beriberi

Beriberi is de ziekte die ontstaat door een ernstige thiaminedeficiŽntie. Er worden 5 hoofdtypen van beriberi onderscheiden, te weten (Voedingsraad 1992 - Voedingsnormen, Heimburger D.C. 2005, Higdon J. 2013 - Thiamin, EFSA 2016 - Thiamin):

  • De neurogene (of droge) beriberi, die voornamelijk voorkomt bij oudere volwassenen en die wordt gekarakteriseerd door perifere neuritis met verlies van spiermassa (vooral in de benen). Dit gaat gepaard met pijnlijke paresthesieŽn, pijnlijke spieren en krampen. Hartafwijkingen komen bij dit type slechts beperkt voor (zie figuur 11 en figuur 12). Bij ernstige thiaminedeficiŽnties komen ook toevallen voor (Cox F.M.E. 2006, Higdon J. 2013 - Thiamin).
     
  • De cardiale (of natte of oedemateuze) beriberi heeft naast de neurogene afwijkingen ook duidelijke hartafwijkingen (snelle hartslag, vergroting van het hart). Deze hartafwijkingen leiden tot oedeemvorming die begint in de benen (zie figuur 11 en figuur 12). In een latere fase treedt ook oedeemvorming op in andere delen van het lichaam. Vocht achter de longen leidt tot ademhalingsproblemen. Uiteindelijk leidt dit tot congestieve hartinsufficiŽntie.

    Acute cardiale beriberi wordt ook wel 'shosjin' beriberi genoemd (Japans: 'sho' = acute schade; 'shin' = hart) (Hens J.J.H. 2000, Groeneveld J.H.M. 2003).
     
  • De cerebrale beriberi, die kan leiden tot het Wernicke-Korsakov-syndroom.

    De term Wernicke-syndroom slaat op encefalopathie waarbij abnormale oogbewegingen, verwardheid, desoriŽntatie, cerebellaire ataxie, horizontale nystagmus, dubbelzien en afwijkingen in de beenstand en loop optreden (zie figuur 12).

    Het Korsakov-syndroom duidt op de ernstige psychische veranderingen (zoals geheugenverlies, dementie en delier).

    De meeste patiŽnten met het Wernicke-Korsakov-syndroom zijn alcoholisten, maar het syndroom kan ook optreden ten gevolge van ernstige ondervoeding of ziekten (zoals AIDS of maagkanker). Intraveneuze toediening van thiamine bij patiŽnten met het Wernicke-Korsakov-syndroom leidt tot een directe verbetering van de abnormale oogbewegingen. Een verbetering van de motorische en psychische afwijkingen kan beperkt zijn, vooral als de symptomen al langer bestonden waardoor blijvende schade is aangericht (Todd K. 1999, Ke Z.J. 2003, Wang X. 2007, Higdon J. 2013 - Thiamin).

    Een thiaminedeficiŽntie kan op verschillende manieren leiden tot celschade in het centrale zenuwstelsel. Wanneer de activiteit van de enzymen pyruvaatdehydrogenase en α-ketoglutaraatdehydrogenase afneemt, leidt dit tot een verminderde synthese van ATP (adenosine trifosfaat) ofwel een verminderde energieproductie. Dit kan leiden tot celschade en zelfs celdood. Verder kan een thiaminedeficiŽntie leiden tot een verminderde activiteit van transketolase waardoor minder glutathion wordt gevormd. Glutathion is een anti-oxidant. Een glutathiontekort kan leiden tot een verhoogde mate van oxidatieve stress en vervolgens tot celschade en celdood (Martin P.R. 2003, Ke Z.J. 2006).

  • De gastro-intestinale beriberi, die kan leiden tot maagdarmstoornissen (Donnino M. 2004).

    Thiaminedifosfaat (TDP) is nodig voor de citroenzuurcyclus en glycolyse. Een afname van TDP leidt tot ophoping van lactaat en pyruvaat. Lactaatacidose leidt tot misselijkheid, braken en ernstige buikpijn (Donnino M. 2004).
     
  • De infantiele beriberi, die vooral voorkomt bij zuigelingen die worden gevoed met een thiaminedeficiŽnte voeding (moedermelk of zuigelingenvoeding) (zie verder zuigelingen).

    Er zijn 3 vormen van infantiele beriberi te onderscheiden (Heimburger D.C. 2005).

    Een acute cardiale vorm die meestal ontstaat bij zuigelingen van 2-4 maanden oud. Het klinisch beeld is acuut van aard en de dood volgt meestal binnen enkele uren als gevolg van een hartstilstand (Roman-Campos D. 2014, Abdou E. 2015).

    Een subacute afonische vorm die meestal ontstaat bij zuigelingen tussen 5-7 maanden oud (voornamelijk met afonie, hees huilen, dysfagie, braken en toevallen).

    Een chronische pseudomeningeale vorm bij zuigelingen tussen 8-10 maanden oud (voornamelijk met nekkramp, opisthotonus, oedeem, oligurie, obstipatie en een opgeblazen gevoel).

    Een ernstige thiaminedeficiŽntie bij zuigelingen kan leiden tot epilepsie op latere leeftijd (Fattal-Valevski A. 2009, Mimouni-Bloch A. 2014).

Figuur 11: Droge en natte beriberi (Recheigl M. 1978)

droge beriberi

natte beriberi

(a) droge beriberi

(b) natte beriberi

 

Figuur 12: ThiaminedeficiŽntie en beriberi

ThiaminedeficiŽntie en beriberi

 

Bronnen


Reacties tonen.